چاپلوسی و تملق ، چرا چاپلوسی محیط را زهر آگین و غیر قابل تحمل می کند ؟

چاپلوسی و تملق ، چرا چاپلوسی محیط را زهر آگین و غیر قابل تحمل می کند ؟
حقیقت غم انگیز اینستکه تیپ خاصی از افراد متملق و چاپلوس هستند . آنها بقول معروف اهل بادند یعنی همراه باد تغییر جهت می دهند چاپلوسان از کسانی طرفداری می کنند که به نفعشان عمل کنند . البته تملق گفتن بستگی به سلیقه افراد و شرایط محیط هم دارد ، اما آنچه که باعث تعجب می شود اینستکه اکثر این افراد هر جا که هستند بعلت چاپلوسی خیلی سریع پیشرفت می کنند .
مولیر Moliere درام نویس فرانسوی یکی از سه درام نویس برتر قرن هفدهم بود او که یکی از پایه گذاران کمدی اخلاقی وسیاسی بود قصد داشت خطاهای معاصرانش را افشاء کند ، و در زمینه کمدی سیاسی سعی می کرد مشکلات اجتماعی را مطرح کند در مورد چاپلوسی گفته :" نباید اصلاً تعجب کرد زیرا متاسفانه حتی با هوش ترین انسانها هم در تله چاپلوسان می افتند ".
زیگموند فروید متخصص روان درمانی وپایگذار تجزیه تحلیل روانی ، 300 سال بعد از مولیر فرانسوی در زمینه چاپلوسی می گوید : " انسانها می توانند در مقابل حمله مقاومت کنند ولی متاسفانه در برابر تحسین ، تملق و چاپلوسی "بی دفاع " می باشند " .

البته تملق مستقیم حتی برای خودخواه ترین انسانها هم ناخوشایند است ، ولی چاپلوسانی هستند که خیلی دقیق و وقت شناس می باشند و بخوبی زمان تملق گویی را تشخیص می دهند . برای مثال می توان ماجرای ماریا ترزا ملکه اطریش را نام برد . "ماجرا از این قرار است که به مناسبتی در کاخ سلطنتی جشنی با شکوه با حضور ملکه بر گذار شده بود همه مهمانان با بهترین لباسها در این جشن حضور داشتند همه کاخ با صد ها چراغ روشن شده بود وبر روی میز شام بهترین غذا ها برای پذیرایی از میهمانان چیده شده بود ، بعد از ساعتها خوردن و نوشیدن و خوش گذرانی همه مشغول گفتگو بودند که ناگهان صدای ناخوشایندی از جایگاه ملکه به گوش میهمانان رسید و بدنبال آن سکوت مطلقی همه جا را پر کرد دقیقه ای سکوت که به اندازه ساعتها بنظر آمد ، درست در همان لحظه ستوان جوانی که در کنار ملکه بود در مقابل ماریا ترزا به زانو افتاد و درخواست بخشش کرد و گفت : " مرا بخاطر این بد بیاری و خطا عفو کنید ." میهمانان یک نفس راحتی کشیدند و ملکه در پاسخ گفت :" اشکالی ندارد ستوان یکم " در این ماجرا می توان واکنش سریع و جسورانه این ستوان جوان را تحسین کرد ، و همین طورگذشت و بزرگواری ملکه را برای آن زمان که ادب و نزاکت در این نوع مراسم یک باید بود . اما این ماجرا یا داستان بی عیب و نقص نیست زیرا ستوان جوان یکدفعه و در یک دقیقه ترفیعی گرفت که نه برای رشادت و شجاعت در صحنه جنگ بود بلکه بیشتر بعلت وقت شناسی او بود که در زمان مناسب ملکه را از شرایط نامطبوع و خجالت آور رهایی داد .

چاپلوسی باعث کاهش استرس می شود
بر اساس تحقیقات لانگ-سنگ وو Long-zang wu چاپلوسی باعث کاهش استرس فردی می شود زیرا این افراد همیشه از طرد شدن می ترسند ، بنابراین یکی از دلایل چاپلوسی ترس از طرد شدن است بهمین دلیل است که انسانهای سازشکار و ترسو تبدیل به چاپلوسان می شوند چون از طرد شدن توسط همکاران و اطرافیان می ترسند به همین دلیل برای از بین بردن این ترس است که به مقام بالاتر از خودشان نزدیک می شوند و با چاپلوسی و تملق گویی ترس خود را کاهش می دهند ، در حقیقت چاپلوسان سالم تر زندگی می کنند ، ولی خودشان را با این عمل تحقیر می کنند .

نشانه های چاپلوسان چیست ؟

چاپلوسی و تملق گویی بدون اثر نمی ماند ، غیر از اینکه اطرافیان را عصبانی می کند و اعتماد را از بین می برد ، چونکه همه شاهدند که فرد متملق و چاپلوس ترجیح داده می شود به همین دلیل اطرافیان احساس می کنند که از طرف مقام بالاتر بصورت اتوماتیک مورد بی توجهی قرار می گیرند و برای کارشان ارزشی قائل نیستند که موجب خشونت و حسادت و تخلف می شود .
مقدم شمردن و ترجیح دادن مشکلی است که حتی در کتب مقدس هم در باره آن نوشته شده . برای مثال دشمنی بین پسرا ن حضرت یعقوب است که در سوره یوسف در قران آمده . ماجرا از این قرار است که حضرت یعقوب کوچکترین پسرش یوسف را بیشتر از دیگران مورد مهر و محبت قرار می داده که عاقبت این ترجیح دادن باعث می شود که برادران با همکاری یکدیگر یوسف را در چاهی بیاندازند و بعداً او را بعنوان غلام بفروشند . البته همه ما می دانیم که ماجراهایی که در قران آمده هدفش آموزش راه صحیح به مردم است ولی این ماجرا هم نشانه ای از زندگی واقعی مردم دارد .

مقدم شمردن و ترجیح دادن در محیط خانوادگی ، اجتماعی ، سازمانی و سیاسی محیط را بصورت منفی تحت تاثیر قرار می دهد .
انستیتو علوم اجتماعی هامبورگ طی نظر خواهی که در این زمینه انجام داده به این نتیجه رسیده است که 39 در صد از کارمندان از ترجیح دادن بعضی از همکاران شکایت داشتند آنها معتقد بودند که این رفتار مدیران موجب استرس بیش از حد در محیط کار می شود .

چاپلوسی فرمهای متفاوتی دارد

1- مدیر را در همه جلسات همراهی می کند .2- دائم حرف مقام بالاتر را تائید می کند .
3- ایده های احمقانه مدیر را با تکان دادن سر تائید می کند .
4- در مقابل منتقدین همیشه با مدیر همراهی می کند .
5- اشتباهات مقام بالاتر را کوچک نشان می دهد .
6- در مورد جوک های بی مزه مدیر هم می خندد .
7- بیش از حد به رئیس نزدیک می شود .
8- برای اینکه مورد تائید و پذیرش مقام بالاتر قرار گیرد به هر کاری دست می زند .
9- بصورت چشمگیری دیگران را تو خطاب می کنند .
10- برای گزارش دادن به مقام بالاتر سعی به جمع آوری اطلاعات در مورد همکاران می کند .
11- مقلم بالاتر را همیشه بخاطر ظاهر یا موفقیتش مورد تحسین قرار می دهد .
12- در همه موارد با مقام بالاتر مشورت می کند .

البته ممکن است که برای این کار ها انگیزه های دیگری همانند اطاعت کامل -وفاداری -صداقت و تحسین واقعی وجود داشته باشد . اما تفاوت این افراد با چاپلوسان اینستکه آنها سعی نمی کنند حتماً دیگران شاهد رفتا آنها باشند . تفاوت دیگر اینستکه چاپلوسان هرگز آنچه که فکر می کنند را به زبان نمی آورند بلکه آن چیزی را می گویندکه مقامهای بالاتر می خواهند بشنوند ، در حقیقت چاپلوسی یک فرم دقیق و ظریف سازشکاری می باشد .

چاپلوسی بین ایرانیان
در فرهنگ ایران تعارف روشی پسنده است که رابطه بین افراد جامعه را کمی خوشایند می کند البته اگر بصورت عادی انجام شود ، ولی در جامعه موارد زیادی دیده می شود که بعضی افراد با تعارف بیش از حد این فرهنگ زیبای ایرانی را بصورت تمسخر آمیزی به نمایش می گذارند .
روش دیگر چاپلوسی در ایران مداحی است که از زمانهای دور در دستگاههای حکومتی وداحانی بودند که شغلشان تحسین تمجید از شاهان بود در این قضیه می توان از ماجرایی در زمان شاه عباس صفوی نام برد .
" شاه عباس صفوی رجال کشور را به ضیافت شامی دعوت کرده بود و به خدمتکاران دستور داد تا در سر قلیان ها به جای تنباکو از سرگین اسب استفاده کنند . میهمانی آغاز می شود و طبق رسم آن زمان به آنها قلیانی تعارف می شود ، آنها هم شروع می کنند به کشیدن قلیان دود و بوی پهن اسب فضا را پر می کند اما رجال از بیم عدم رضایت شاه پشت سر هم بر نی قلیلن پک می زنند و با احساس رضایت دودش را هوا می دهند ! انکار که تاکنون چنین تنباکویی به آن خوبی نکشیده اند ! شاه رو به آنها می کند و می گوید :" سر قلیان ها با بهترین تنباکو پر شده اند ، آن را حاکم همدان برایمان فرستاده." همه گفته شاه را تائید کرده و از عطر طعم تنباکو تعریف کردنند . " شاه رو به رئیس نگهبانان در بار ، که پک های بسیار عمیقی به قلیان می زد ، گفت : " تنباکویش چطور است ؟ " رئیس نگهبانان در پاسخ گفت :" به سر اعلیحضرت قسم ، پنجاه سال است که قلیان می کشم اما تنباکویی به این عطر و مزه ندیده ام ." شاه با تحقیر به مهمانان نگاهی کرد و گفت :" مرده شوی شما را ببرد که بخاطر حفظ مقام خودتان حاضرید بجای تنباکو پهن اسب بکشید و به به و چه چه کنید ."
بعضی ها برای حفظ پست و مقام و جایگاه خود حاضرند به هر کاری دست زده و یا هر چیزی را قبول و تائید کنند .

البته این ماجرایی است که در حال حاضر هم در دستگاه های دولتی و سیاسی بخوبی مشاهده می کنیم .

نویسنده : زهرا خباز بهشتی

|+| نوشته شده توسط زهرا خباز بهشتي در جمعه ششم اسفند ۱۳۹۵ |